Đặng Dung (?-1414): Quê ở làng Tả Hạ, xã Tả Thiên Lộc (nay là xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh). Thuở thiếu niên, Đặng Dung là một người có chí, thông minh học giỏi được nhân dân quý mến, tin cậy và giúp cha là Đặng Tất nhiều việc quan trọng. Năm Bính Tuất (1406) quân Minh xâm lược nước ta nhà Hồ tổ chức kháng chiến nhưng nhanh chóng thất bại (1407). Năm đó Trần Ngỗi dựng cờ khởi nghĩa tự xưng là Giản Định Hoàng Đế, khí thế của cuộc khởi nghĩa khá mạnh và cha ông là Đặng Tất đã chỉ huy nghĩa quân đánh thắng nhiều trận trong đó nổi bật là trận đánh tan quân Minh ở Bô Cô (Nam Định). Sau trận thắng lớn này vua Giản Định chủ trương thừa thắng tiến ra Đông Đô còn Đặng Tất lại cho rằng phải truy bắt hết bọn giặc cùng tay sai để phòng ngừa mối họa về sau. Quyết định này đã bỏ lỡ cơ hội tốt để chiến thắng đồng thời là mối gây tai hoạ cho bản thân ông. Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân vốn đã bị ngờ vực là quan cũ của nhà Hồ lại bị gièm pha là lộng quyền nên bị sát hại. Trong lúc này Đặng Dung đang được giao trọng trách giữ vùng Hoá Châu, giận vì cha bị giết oan ông cùng Nguyễn Cảnh Dị con trai Nguyễn Cảnh Chân đem quân từ Thuận Hoá ra Thanh Hóa đưa Trần Quý Khoáng, là cháu vua Trần Nghệ Tôn lên làm vua lấy hiệu là Trùng Quang để tiếp tục kháng chiến. Cuộc kháng chiến cuối cùng bị thất bại, nhưng Đặng Dung cũng như cha là một vị tướng hiệt kiệt hết lòng xả thân vì độc lập của dân tộc. Năm 1428 sau khi toàn thắng quân Minh, Lê Lợi đã phong cho những người có công với nước trong đó Đặng Dung và cha ông được phong bốn chữ “Tiết nghĩa công thần”.

Về văn chương Đặng Dung chỉ để lại bài thơ “Cảm Hoài” nhưng thi phẩm duy nhất ấy cũng đủ đưa tên tuổi của ông lên hàng xuất sắc trong lịch sử văn học Việt Nam. Đặng Dung bị thất bại trong cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm, nhưng bài thơ “Cảm Hoài” không chỉ là một bài thơ, mà có lẽ đây là một lời đánh giá chính xác nhất về cuộc đời và ý chí của ông.

Cảm hoài.

Thế sự du du nại lão hà

Vô cùng thiên địa nhập hàm ca

Thời lai đồ điếu thành công dị

Vận khứ anh hùng ẩm hận đa

Trí chúa hữu hoài phù địa trục

Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà

Quốc thù vị báo đầu tiên bạch

Kỷ độ long tuyền đới nguyệt ma

 Bản Dịch Tản Đà

Việc đời man mác, tuổi già thôi!
Đất rộng trời cao chén ngậm ngùi
Gặp gỡ thời cơ may những kẻ,
Tan tành sự thế luống cay ai!
Phò vua bụng những mong xoay đất,
Gột giáp sông kia khó vạch trời.
Đầu bạc giang san thù chửa trả,
Long tuyền mấy độ bóng trăng soi.



-- Bản Dịch Phan Kế Bính

Việc đời bối rối tuổi già vay,
Trời đất vô cùng một cuộc say.
Bần tiện gặp thời lên cũng dễ,
Anh hùng lỡ bước ngẫm càng cay.
Vai khiêng trái đất mong phò chúa,
Giáp gột sông trời khó vạch mây.
Thù trả chưa xong đầu đã bạc,
Gươm mài bóng nguyệt biết bao rày.