Mới chỉ chợp mắt được một lát thì chuông điện thoại bàn réo đầy đe dọa. Những cuộc điện thoại đêm chẳng bao giờ mang lại điềm lành. Từ đầu kia giọng đàn ông thổn thức. Đó là Thanh, bạn lính thân thiết của tôi. Tiến roe ơi, anh Nguyên đi rồi. Hả? Đi rồi. Tao đang ở bên anh đây. Ở đâu. Ở nhà, Cao Thắng chứ đâu, đến luôn đi. Nhưng vì sao. Giọng đầu kia nổi cáu. Hỏi lắm. Vì uống rượu với mày. Mày giết anh ấy. Tôi vùng dậy mặc quần áo hớt hải dắt xe ra khỏi nhà. Được một quãng không thể đi nổi tôi ngồi thụp xuống đường thở hổn hển như bị nghẽn máu. Có lẽ nào lại thế. Tôi và anh vừa uống với nhau hồi tối. Sao lại có thể nhanh thế được. Sao lại có thể. Tôi không khóc nổi, người cứ ức ứ nghẹn ngào.

Tên anh là Nguyên. Nguyễn Xuân Nguyên. Anh lớn hơn chút ít so với đám lính Hà Nội cùng đợt chúng tôi nhập ngũ mùa đông năm ấy. Ngày đó đã cách xa tròn 40 năm. Là tôi tính với bản thân mình còn anh thì đâu có được khoảng thời gian ấy nữa. Nguyên đi đã được đúng một con giáp. Anh chết năm 2000. Chiều ấy. Tôi từ cơ quan đi thẳng đến quán bia Quân đội đường Hoàng Diệu. Được một lát thấy chan chán tôi bỏ đi. Đã có chút men trong người tôi cứ vẩn vơ đi như vô định. Rồi như có một sự dẫn dắt tôi đến nhà anh ở phố Cao Thắng, sau chợ Đồng Xuân. Nhà Nguyên chính thống là dân phố chợ. Cả nhà trừ anh làm công chức còn thì tất tật mấy chị em gái đều bám vào mặt đường phố chợ này để buôn bán sinh sống. Phố chợ, tấc đất tấc vàng, mặt tiền có mấy mét mà nuôi sống đủ cả chục con người một cách đàng hoàng. Trong đám bạn lính, Nguyên là người có kinh tế vào loại khá giả nhất. Kể từ hồi đầu xanh tuổi trẻ, anh đã có vàng dắt trong người phòng thân những lúc sa cơ lỡ bước. Thấy tôi đến Nguyên không hề ngạc nhiên dù lâu lắm tôi không đến nhà anh. Nguyên bảo mày ở đây ăn cơm với tao. Tính tôi nếu không về nhà ngay thể nào tôi cũng la cà bạn bè đến đêm mới về. Nguyên hối cô em gái đi ra chợ mua ít thịt quay. Anh thích món này. Thịt mang về không đúng như ý nên anh xa xả mắng. Thấy thái độ anh lạ lẫm khác thường, tôi phải bảo át đi, thịt dọi ngon đấy chứ. Anh cứ làu bàu mãi khiến tôi kém vui. Ai mà biết được đấy chỉ là những cái điềm báo trước để anh đi được thanh thoát. Tự nhiên anh bê ra bình rượu tự rót và uống ngon lành. Tôi cười hỏi cơ quan có chuyện gì à. Là vì anh không uống được rất ghét bia rượu chỉ thích ngồi nhìn ngắm bạn bè uống. Lắc đầu, Nguyên nói sang chuyện khác. Rất nhiều. Từ chuyện anh đang làm hộ chiếu để sang châu Âu thăm em giai đang là công dân nước Áo. Đến chuyện bệnh tật của anh, lan man sang nhiều chuyện khác nữa. Rồi bất ngờ anh lấy ra đôi giày cũ. Đôi giày tôi rất thích cứ gạ gẫm anh nhiều lần nhưng anh không cho. Nguyên bảo, em cầm lấy đi, mày biết xưa nay tao có tiếc ai cái gì đâu nhưng đôi giày này không được dù nó đã phải mang đi khâu lại. Và anh nói ra lý do. Thì ra đây là đôi giày người bạn gái của anh tặng. Tự nhiên tôi thấy thương anh vô chừng và tôi đã từ chối khiến anh trợn tròn mắt. Tôi có rất nhiều giày trong bộ sưu tập. Đôi giày của anh là một đôi giày bình thường nhưng chẳng hiểu sao nó cứ làm tôi mê mẩn nhiều năm. Và giờ nó đã thuộc về tôi. Nhưng không. Tôi làm sao có thể lấy đi kỷ niệm máu thịt của anh được.

Trong số bạn bè của tôi duy nhất chỉ có Nguyên khi chết phải dùng hoa viếng màu trắng. Anh chưa một lần lập gia đình. Từ quân ngũ trở về chúng tôi lần lượt lấy vợ. Tôi gần như là thằng muộn nhất vì ham chơi. Có lý do của nó. Quãng năm đầu thập kỷ 80 một dạo người anh rộc đi, mất ngủ, biếng ăn. Rồi bệnh viện xác định anh bị ung thư ổ bụng. Một khối u to như nắm tay sờ nắn bên ngoài cũng thấy. Nguyên phải chạy xạ vài đợt. Sau đó bệnh tình đỡ đi. Khối u không còn. Như những người khác sẽ coi là khỏi bệnh và có thể sống một cuộc sống bình thường. Với Nguyên thì không. Gia đình bạn bè giục giã anh lấy vợ nhưng Nguyên chỉ lắc đầu. Anh không chấp nhận với lý do lấy vợ, mình nhiễm xạ thế không thể sinh con, lấy để làm khổ người khác là điều chẳng nên làm. Quá xác đáng và rất con người. Nhưng sự thật chưa hẳn thế. Nguyên là người tình cảm, anh không thể lấy người mà mình không yêu bởi lúc này anh đang có một mối tình ngang trái. Yêu một người có gia đình. Chuyện chỉ vỡ lở khi một lần anh bị người chồng của chị kia tẩn cho sưng mặt sưng mũi. Chúng tôi xót xa lắm. Nguyên là người được cả đơn vị kính trọng. Và mấy anh em chúng tôi có một tình bạn ruột thịt coi nhau như người trong nhà. Tôi đầu trò tổ chức một đoàn gồm gia đình mấy người bạn thân kéo đến gặp gia đình chị người yêu. Cánh vợ gặp chị bảo nếu chị yêu anh Nguyên thì bọn em sẵn sàng đón nhận. Trước hết chị hãy ly dị đi đã. Còn cánh đàn ông chúng tôi gặp anh chồng bày tỏ sự thông cảm nhưng cũng quyết liệt nói rằng nếu sự việc như vừa rồi còn tái diễn thì hãy đừng có trách chúng tôi không nói trước. Là xót nhau nói càn thế chứ kiểu đi gặp như chúng tôi có khác gì ngược đời. Thử tưởng tượng nếu là mình thì bát gạo cũng thổi nhé đừng có nói đến gặp lại còn dọa dẫm. Việc rồi cũng yên. Sau đó Nguyên biết tôi sáng tác ra cái vụ đó tuyên bố cắt đứt tình bạn. Anh thù ghét tôi rất lâu. Tình tọt mới biết nó ghê gớm thật, ruột thịt anh em cũng chẳng là gì. Nhưng sự gắn kết của cả nhóm bạn bè cùng sự thân thiện gia đình khiến anh chẳng thể giận tôi được mãi. Có lần Nguyên kể vì sao anh lại gắn bó với mối tình vô vọng đó. Bệnh nhân chạy xạ rất đau rất mệt. Mỗi lần chạy xạ xong mắt Nguyên chỉ nhìn thấy màu trắng. Những vòng tròn trắng chấp chới nối nhau tan đi hiện dần ra khuôn mặt của người yêu. Nguyên bảo:

-Lúc đó tuyệt vọng lắm Tiến ơi. Bố mẹ anh em quý thật nhưng không có ai. Bạn bè cũng vậy. Chẳng một người thân lúc đó. Chỉ có cô ấy….

Tôi hiểu. Chị người yêu ( tôi không dám nói tên chị ra lúc này vì gia đình chị) là điểm tựa cho anh vượt qua giai đoạn khốc liệt đó của đời người. Tôi bảo vậy sao anh không cưới chị ấy. Nguyên cười buồn lắc đầu. Còn những đứa con….Và mối tình ấy cứ kéo dài cho đến tận lúc anh chết.

Khi tôi đến được nhà đã quá nửa đêm. Người chật kín. Vừa bước vào tôi đã bị đám em gái xúm xít la hét cào cấu. Anh giết anh Nguyên. Tại anh uống rượu. Tại anh. Tôi như bị thôi miên ở tình huống này. Bằng sức mạnh không ngờ tôi gạt tất cả lao lên phòng Nguyên. Anh nằm đó còn tươi nguyên như người đang ngủ. Người tôi vỡ òa. Tôi ôm lấy anh. Nước mắt giờ mới tứa ra được nhỏ giọt xuống thân thể còn đang mềm nóng. Người ta kiêng nước mắt vào những dịp này nhưng thây kệ. Tôi nhận ra chị người yêu của anh đang bó gối ngồi bên cạnh buồn bã. Cuộc đời đơn giản thế này thôi sao. Trong cơn tâm sự anh đã uống đôi ba chén. Có tiền sử bệnh nên huyết áp tăng khiến anh ngất xỉu. Người nhà nghĩ anh cảm cho anh uống nước gừng. Càng tăng. Và anh đã ra đi rất nhanh. Chuyện của anh chỉ có thế. Sự sống và cái chết của một người bình thường. Đám tang của anh cơ man những vòng hoa trắng. Tại sao lại là hoa trắng hở anh Nguyên? Tại sao anh lại chọn tôi là người trút gửi tâm sự trước lúc ra đi. Tại sao anh lại đưa tôi đôi giày. Tôi trách mình đã từ chối một sự gửi gắm kỷ niệm của anh trước chuyến đi xa.

Sau cái chết đầy bất ngờ của Nguyên nhà anh gần như rơi vào sự hỗn loạn. Bởi khi sống anh là người quyết định mọi việc trong nhà. Mẹ anh mất trước đó vài năm. Bố anh có nghề làm bánh trung thu và lúc đó ông lại đang đi đi về về gá nghĩa với một phụ nữ khác. Các chị em của Nguyên đều sống dựa vào căn nhà đang ở với mặt tiền vài mét để buôn bán. Cậu em trai Nguyên trong mác Việt kiều có vị thế lại đang ở Áo. Tôi là bạn thân cùng với Thanh người gọi điện cho tôi lúc Nguyên mất đứng ra tổ chức một cuộc họp gia đình. Thống kê toàn bộ mọi việc và đưa ra một nghị quyết được đồng thuận. Dù bất kỳ tình huống nào cũng không được bán ngôi nhà phố chợ. Tất cả mọi người đều ký xác nhận kể cả ông bố. Tất nhiên cả tôi và Thanh như đại diện cho người đã khuất.

Nguyên được chôn cất ở quê nội ngay bên bờ sông Đuống. Nói thêm một chút, Nguyên là người chỉ thích nước, thích biển, thích sông. Là lính trận ở rừng nhưng anh không ưa rừng thậm chí là sợ nó. Tôi nhớ mãi cái lần hành quân vào B, trúng sinh nhật anh. Nguyên đã có chủ định nên dành mang từ Bắc vào nào kẹo Hải Hà, nào trà Ba Đình, Hồng Đào, nào thuốc lá Tam Đảo, Điện Biên. Anh tổ chức một bữa tiệc sinh nhật có một không hai đúng kiểu tiểu tư sản Hà thành. Khách là lính tráng đơn vị được mời ra giữa một dòng suối lớn. Cả bọn ngồng ngỗng thụ hưởng. Nước réo, bọt sôi, trăng thanh gió uốn. Cao hứng Nguyên bảo nếu tao có hy sinh thì thể nào chúng mày cũng cố tìm cho tao ở gần nơi có nước. Lời nói gió bay đó giờ được ứng nghiệm. Thương Nguyên, chúng tôi thi thoảng lại sang với anh. Bẵng một dạo tôi không thấy Thanh gọi đến nhà Nguyên nữa. Ông bạn Thanh này còn thân thiết và có uy thế với gia đình Nguyên hơn cả tôi. Sau thì biết người em trai út của Nguyên đã trở về và ra tay sắp xếp gia đình. Nhà Nguyên đông anh em. Cô em gái sát kề Nguyên có gia đình riêng cũng ở cùng phố không nói còn thì tất tật 5 chị em không kể cậu út đều dựa vào ngôi nhà mặt tiền phố chợ. Thú thật tôi cũng mừng vì nghe tin cậu út là người giỏi giang công việc nên cả nhà đều răm rắp nghe. Cậu út đi xuất khẩu lao động ở Tiệp từ nhiều năm trước rồi phiêu bạt sao đó sang Áo và nhờ một gia đình người địa phương nhận làm con nuôi nên có quốc tịch nước này. Không nói ra nhưng tôi nghĩ chắc ông em này có vốn liếng bên đó nên mới sắp xếp nổi cái gia đình đông đúc kia. Những đồng đô la kiểu gì cũng có uy lực. Với cậu út tôi cũng đã tiếp xúc vài lần. Giọng phố chợ Hà Nội đã mất mà thay vào đó là thứ giọng Việt lơ lớ của người đi xa gốc nhiều năm. Tôi gọi đùa cậu này sau lưng là ông lơ lớ. Bẵng một dạo tôi ngã ngửa người khi nghe tin gia đình đã thống nhất bán ngôi nhà. Tôi hỏi Thanh bán rồi đi đâu, ai bán. Thanh thông báo không mấy bình thản, lơ lớ bán. Số tiền bán nhà được chuyển đổi kinh doanh thành trang trại ở mạn Lương Sơn, Hòa Bình. Ngạc nhiên nối tiếp ngạc nhiên. Tôi cất công lên tận đó tìm hiểu. Một trang trại bề thế được xây dựng kỳ công theo phong cách nửa châu Âu, nửa còn lại là Việt tùy hứng. Một căn nhà gốc Huế được bứng nguyên vẹn đặt ở một góc. Tóm lại là khó bình luận. Chị em của Nguyên giờ ở cả đây thành những chủ nhân của vườn cây, ao cá, của những căn phòng Âu, Á của đường đi lối lại có cối đá xen vào tượng thằng Cu Đái nước Bỉ và nhiều thứ khác mà trình độ tậm tịt của tôi chịu chết không thể biết. Toàn bộ cơ ngơi này mang tên cả trên giấy tờ của ông em út. Lơ lớ hào hứng thuyết trình dự án làm ăn lớn của trang trại. Sẽ tổ chức những đoàn khách du lịch châu Âu sang đây tiến tới là cổ phần hóa sang nhượng cho những nhà đầu tư nước ngoài. Tôi nghe thế biết thế. Nhất trí là thời đại mới cần những ông chủ biết toan tính biết làm ăn nhưng cứ nhìn đám chị em của anh bạn lính thân thiết phải rời phố chợ lên đây khiến lòng tôi nhoi nhói. Tiền bạc mà làm gì. Cũng đã chắc đâu có tiền. Chủ nhân hay công nhân cũng chẳng có gì khác. Rồi thì đám trẻ con học hành thế nào ở chốn rừng núi âm u này. Nhưng có vẻ như lơ lớ ổn định tốt gia đình. Tôi chẳng thấy ai kêu ca điều gì. Trước đó kể cả hồi anh Nguyên còn sống có điều gì đó những người này vẫn than thở trút sang tôi để tìm giải pháp. Giờ thì chịu. Mỗi năm tôi chỉ còn có một dịp là vào ngày giỗ Nguyên cùng chúng bạn đơn vị dắt díu nhau lên thắp hương cho anh.

Có điều này để kết thúc tôi mới kể vì nó liên quan đến cái vòng trắng chấp chới tôi đặt tên cho truyện ngắn. Khi có trang trại, ông em lơ lớ đã làm một việc xét về đạo lý là rất tình nghĩa. Ngày bốc mộ Nguyên và cả mộ của mẹ anh nữa, hài cốt được đưa thẳng lên trang trại nằm ở khu kiểu như đài tưởng niệm. Gọi thế là vì có tháp thờ còn những ngôi mộ thì nằm ẩn dưới lòng đất trong khuôn viên khu. Tôi ngờ rằng làm thế để du khách đến trang trại không có cảm giác đó là khu nhà mồ. Mỗi lần đến thắp hương vào ngày giỗ cho Nguyên bao giờ tôi cũng phải dò dẫm cắm bằng được mấy nén hương vào vị trí anh nằm dưới lòng đất. Khi những vòng khói tròn tròn cất lên loang ra tôi lại nhớ đến lời kể của anh khi đi ra từ bệnh viện ngày chạy xạ thuở nào. Những vòng trắng chấp chới. Chị người yêu của anh từ ngày Nguyên mất tôi không còn được gặp. Nguyên ơi, anh không thích rừng, thậm chí là sợ. Anh chỉ thích nước thích biển thích sông. Anh đã toại nguyện khi chết được nằm gần sông Đuống quê hương. Nhưng giờ thì anh lên rừng. Hồn anh mãi ở nơi sơn cùng núi tận này. Phải thế thôi. Chẳng biết anh vui hay buồn nhưng cuộc đời này là thế. Hãy chấp nhận anh ạ. Vì chính cuộc mưu sinh của những người thân. Vì chính những đổi thay không thể ngờ trong mỗi cuộc đời chúng ta, trong thời đại chúng ta kể cả chết hay là sống.

Hôm nay là ngày giỗ của Nguyên. Sớm ngày ra tôi sẽ cùng chúng bạn và gia đình lên với anh. Sẽ lại là cuộn cuộn khói hương kết thành những vòng trắng chấp chới. Nó là của anh. Anh Nguyên!